Gizakion artean bereizketak egiteko eta batez ere diskriminatzeko ezaugarri nagusietako bat izan ohi da azalaren kolorea. Era berean, emakume izatea, pobre izatea edo beste kultura batekoa izatea ere diskriminaziorako ohiko arrazoiak izaten dira. Genetika zientziak erakutsi du gizakiok DNA partekatzen dugula, giza arraza bakarra dagoela eta desberdintasunak ez datozela geneetatik, gure jatorrizko lekuetako esperientzia sozial eta kultural desberdinetatik baizik.
Gaur egun, azalaren koloreak eragindako arrazakeriaren ordez, arrazakeria kulturala nagusitzen ari da. Azalaren kolorea ezin bada aldatu, kultura ere "finkoa" dela eta ez dela aldatzen ondorioztatzera pasatu gara. Eta, ondorioz, ezinezkotzat jo dezakegu "gugandik urrun dauden kulturak" dituzten pertsonak integratzea, baldin eta gure kulturan murgiltzen ez badira.
Koexistentziatik bizikidetzara
Deban, gizartean, harremanak ez dira kulturen artean modu abstraktuan ematen; jatorri eta esperientzia kultural ezberdineko pertsonen artean ematen dira harremanak, orain lurralde partekatu batean bizi garenon artean. Atzerritarren Legeak ezartzen duen desberdintasun soziopolitikoa gainditzea da koexistentziatik bizikidetzara pasatu eta "debar berrien" inklusiorako bidean aurrera egiteko erronkarik handiena, baina beti dago tokian tokiko urratsak emateko aukera. Udalak errolda sozialarekin harrera egitea, adibidez, gizarte-zerbitzuak edo laguntzak lortu ahal izateko urrats legal garrantzitsua da: 2-3 hilabetera osasun-txartela eduki ahal izatea (osasun publikoarentzat ere interesgarria dena), lan kontratua eta bizileku baimena lortzeko beharrezkoa den 2-3 urteko epea igarotzen hastea... Eta etxebizitza? Hori guztion arazoa da, bertakoena eta debar berriena.
"Migrazioa ez da behin-behineko fenomeno bat, egiturazko errealitate bat baizik, giza eskubidea baita bizitza hobea nahi izatea"
Herri mailan, eguneroko bizitza auzokideen arteko elkarrekintzen bidez zehazten da, kalean "agur" edo "aupa" esanez, edota tokiko erakundeetan parte hartzen; eskola, kirol, lan... eremuak estereotipoak, gezurrak eta fobiak apurtzea errazten duten espazioak dira. Anaiarteko elkarrekintza batean denok ikasten dugu, elkar ezagutzen dugu eta elkarrekin bizitzetik bizikidetzara igarotzen gara. Atzerritarren Legearen hormak sortzen dituen desberdintasunak ahaztu gabe, alde guztien ahaleginarekin, Deba inklusiboaren eta anitzaren alde lan egiteko erreferente izan behar dute giza eskubideek.
Euskaldunok Argentinara, Venezuelara, Txilera, Frantziara, Alemaniara... emigratu dugu eta migratzen jarraitzen dugu. Migrazioa ez da behin-behineko fenomeno bat, egiturazko errealitate bat baizik, giza eskubidea baita bizitza hobea nahi izatea. Lanerako legezko sarbidea izateak, duintasunez bizitzeak, aniztasun kulturala errespetatzeak... bertakoei eta migratzaileei Deba plural eta inklusibo bateko kide garela sentitzeko aukera ematen digute, betetzen baldin badira betiere.
Bi "arraza" baino ez daude: dutenak eta ez dutenak. Oso erraza da "ni ez naiz arrazista" esatea; gero "baina" bat sartzen diogunean izaten da okerrena.